Saglik Merkezine Hosgeldiniz!
KİMYASAL SAVAŞ AJANLARININ

SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

Konuyu Hazırlayan: Bio. İpek Niksarlı

KİMYASAL SAVAŞ AJANLARININ TANIMI

Kimyasal savaş ajanları öldürmek , yaralayarak saf dışı bırakmak,kapasite bozucu etki ile etkisiz hale getirmek, bitkisel ve hayvansal besin kaynaklarını yok edip,besin stoklarını kontamine etmek, ekonomik önemi olan hedefleri işlemez hale getirmek,askeri ve sivil personeli koruyucu giyecek ve araç kullanmak zorunda bırakarak hareket kabiliyetini azaltma, teröre ve sivil personel arasında paniğe sebep olmak amacıyla kullanılan yüksek toksisite potansiyeline sahip kimyasal maddelerdir .

KULLANIM AMAÇLARI

Kimyasal savaş ajanları iki ana amaca yönelik olarak kullanılırlar :

  1. Direk zarar verecek
  2. Dolaylı yoldan etki ( Koruyucu maske ve giyeceklerin uzun süre giyilmesine neden olarak )

KULLANIM ŞEKİLLERİ

Katı , sıvı, gaz ve aerosol halinde ; püskürtücü aletler, helikopter veya uçaklarla taşınan sprey tankaları ile top ,roket veya füze mermileri ile mayın ,el veya uçak bombaları ile dağıtılr ve yayılır.

KİMYASAL AJANLARIN SINIFLANDIRILMASI

Kimyasal savaş ajanlarının toksik özelliklerine göre sınıflandırıması şu şekılde yapılır :

  1. Sinir Ajanları
  2. Yakıcı Ajanlar
  3. Akciğer İritanları
  4. Kapasite Bozucu Ajanlar
  5. Kargaşa Kontrol Ajanları
  6. Bitki Öldürücü Ajanlar

ORGANİZMAYA GİRİŞ YOLLARI

Kimyasal savaş ajanları etkilerini sistemik yada lokal olarak gösterirler.Çoğu birden fazla yoldan cilt,göz,solunum,oral olarak absorbe edilirler.

PENETRASYON GÜÇLERİ

Çoğunun çeşitli metaryelden penetrasyon gücü son derece yüksektir.Cerrahi eldivenler geçirgendir.Butil kauçuk ve poliester gibi sentetik maddeler dirençlidir.

KİMYASAL SAVAŞ AJANLARINA TEMASTA YAPILACAK İŞLEMLER

  1. Deteksiyon ve uyarı: Kimyasal savaş ajanının kalitatif ve kantitatif olarak tespitidir.
  2. Koruyucu önlemler : Gaz maskeleri,koruyucu ve güvenli giysiler,sığınaklar zamanında ve gereğinde kullanılmalıdır.
  3. Ön tedavi,ilk yardım,kendi kendine tedavi : Bu konuya ilişkin ayrıntılı bilgiler her madde içinde verilmiştir.
  4. Dekontaminasyon : Zor,zaman alıcı fakat zorunlu bir işlemdir.

Dekontaminasyon yöntemlerinin amaçları :

Toksik ajanı kimyasal olarak yıkımlamak,uzaklaştırmak,fiziksel engelleme ile zararını sınırlamaktır. Dekontaminasyon ajanları ,kimyasal ajanları yıkama,durulama,kurutma,adsorban materyale emdirme,ısı ile uzaklastırır,temizler.

KİŞİSEL DEKONTAMİNASYON

  • Cilt Dekontaminasyonu : En önemli husus hızdır.2 dakikadan daha kısa bir süre içinde yapılması gerekir.Yıkama işlemleri esnasında ,yaralı cildi ovmak toksik ajanın absorbsiyonunu arttırır.
  • Göz Dekontaminasyonu : Bol akan su veya serum fizyolojik ile yapılması önerilir.

ALAN DEKONTAMİNASYONU

Kontamine toprak yüzeyinin uzaklaştırılması ve üzerine genellikle kireç veya kireç kaymağı dökülmesi şeklinde yapılır.

EŞYA ,MALZEME ,TECHİZAT DEKONTAMİNASYONU

Hipoklorit ve DS2 maddeleri kullanılır.Fiziksel dekontaminasyon ( ısıtma,sıcak hava buharı,kaynatma ile de eşya temizliği yapılabilir. )

BESİNLERİN DEKONTAMİNASYONU

Kontamine olan tüm sıvı ve katı besinler yok edilmelidir.Koruyucu önlem olarak tüm yiyecekler ağzı sıkıca kapalı cam,teneke,alüminyum kaplarda saklanmalıdır.

5-Spesifik ve Suportif

KİMYASAL SAVAŞ AJANI OLARAK KULLANILAN MADDELER

1-SİNİR GAZLARI

Asetilkoinesteraz inhibitörü olarak geliştirilmiştir.Letal etkili ajanlardır.Bu ajanlar Tabun,Sarin,Soman,VX olup , ANİ VE HAYATI TEHDİT EDİCİ ETKİLERE SAHİPTİR.

Semptomlar ;

  1. Muskaranik Aktivitenin Artışı
  2. Nikotinik Etkiler
  3. Santral Sinir Sistemi Belirtileri

İlk gözlenen semptomlar ;

  1. Göz yaşarması
  2. Göz diplerinde şiddetli ağrı
  3. Göğüste basınç hissi,öksürük
  4. Burun Akması

    Tedavi: Sinir ajanlarının tedavisinde spesifik antidot olarak Atropin ve enzim reaktivatörü kullanılır.

    1. Atropin: Erişkin: 2-5mg atropin sülfat(i.v.) / Çocuk :0.05mg/kg atropin sülfat (i.v.)
    2. Oksim: Pralidoksim Erişkin:1-2g(i.v.) / Çocuk :25-50mg/kg

      VEYA Obidoksim 250mg(i.v)(i.m)

*Diapezem uygulaması : Antidotal tedavinin son basamağıdır. Erişkin :5-10mg ( i.v /)/Çocuk : 0.25-0.4mg/kg doz

2-YAKICI GAZLAR

Sistemik etkileri olan genel doku iritanlarıdır. Bunlar Hardal Gazı ,Azotlu Hardal Gazı,Levisit olup letal etkili ve kapasite bozucu ajanlardır.

Hardal Gazı:Bu gruptaki ajanların en önemlisidir.Doku ile temas ettikten sonraki 2 dakika içerisinde doku hasarı gelişir ve daha sonra ne yapılarsa yapılsın bu hasar kalıcıdır.Bu nedenle 2 dak. içerisinde dekontaminasyon yapılmalıdır.

Semptomlar şu sıra ile gelişir:

  • İlk temasta bir etki hissedilmez.
  • Temastan ½-3 saat sonra gözlerde kesin semptomlar başlar.
  • Temastan 4-16 saat sonra semptomlar daha belirgin hale gelir.Ağrılı göz yaşarması bulantı ,kusma.

Tedavi: Spesifik antidotu yoktur.

  • Hızlı dekontamisyon ve semptomatik tedavidir.
  • Blisterlere yanık tedavisi uygulanır.

Dekontamisyon: Cilt,göz ve inhalasyon yolu ile temasta spesifik dekantominasyon ajanı olarak %2.5luk sodyum tiyosülfat önerilir

3-BOĞUCU GAZLAR (Akciğer İritanları)

Solunum sistemi dokularında fiziksel hasar yapan iritan maddelerdir.

Fosgen

Letal etkilidir İlk gözlenen etkiler göz ve solunum bölgesinde mukoz membran iritasyonudur. Çürük ot,mısır püskülü,yeni biçilmiş saman kokusu ile karakteristiktir.

Tedavi: Antidotu yoktur. Bol su ve sabunla dekontamisyon yapılır.

4-KAN ZEHİRLERİ

Hücre solumunu bozan letal kimyasal savaş ajanlarının yer aldığı bir gruptur.Bunlar Siyanürler,Hidrojen Sülfür olup ani hayati tehlike gösterir.

Siyanürler

En önemlileri Hidrojen Siyanür ,Siyanojen Klorür olup,gaz halinde uygulanır. Acıbadem kokusu vardır. Fazla miktarda siyanür 6-8 dakikada öldürür.

Tedavi:

  • Derhal %100 O2 verilir
  • Antidotal tedavi uygulanır
  • Dekontamisyon

Kalp atışları devam ettiği sürece antidot tedavisi etkin olur.

  1. Amil Nitrit+Sodyum Nitrit+ Sodyum Tiyosülfat Antidotu
  2. Dimetilaminofenol : Erişkin: 250mg(i.v) / Çocuk: 3mg/kg(i.v)
  3. Dikobalt Edetat Uygulama: 600mg(i.v)

*Hasta kusturulmaz. Gastrik lavaj yapılır.

*Ağızdan ağıza Resusitasyondan kaçınınız!

Hidrojen Sülfür

Çürük yumurta benzeri karakteristik kokusu vardır. Toksisite cok yüksek olup,dırek etki ile SSS hücrelerini harap eder.

Tedavi: Siyanür tedavisi ile aynıdır. Ancak sodyum tiyosülfat kullanılmaz.

5-KAPASİTE BOZUCU AJANLAR

Psikoz olarak bilinen ciddi mental hastalıklara benzer bozukluklar olusturan maddelerdir.En çok kullanılanları BZ ve LSD ‘dir.

BZ ( 3-Kinuklidinil Benzilat ) Asetilkolinin rol oynadığı santral ve periferal sinir sisteminde impuls kontrolüne bloke eder.

Tedavi :

İnhalasyonla temas durumunda ;

  1. Hasta kontamine ortamdan uzaklaştırılır.
  2. Solunum fonksiyonları kontrol altına alınır.
  3. Sakin ve güvenli bir yerde gözlem altına alınır.
  4. Antidot olarak fizostigmin salisilat uygulanır. Erişkin : 2mg ( i.v.) ( 10 ml %5lik dekstroz ) / Çocuk : 0.02 mg /kg ( i.v. )
  5. Semptomatik tedavi : Fizostigmine cevap vermeyen taşiaritmeler i.v. propranolele cevap verebilir.

Oral temas durumunda;

  1. Kusturma
  2. Aktif kömür
  3. Katartik
  4. Antidot ( Fizostigmin salisilat )
  5. Semptomatik tedavi

LSD ( Liserjik Asit Dietilamid )

Semptomlar

  1. Somatik
  2. Duyusal
  3. Psişik

Tedavi

Oral temas durumunda;

  1. Solunum ve kardiyovasküler fonksiyonlar incelenmelidir.
  2. Gastrik lavaj ve kusturmanın önemi yoktur.
  3. Aktif kömür
  4. Katartik
  5. Semptomatik tedavi

İnhalasyonla temas durumunda;

Oral temas için uygulanan 1. ve 5. Maddeler geçerlidir.

6-KARGAŞA KONTROL AJANLARI

Hızlı fakat geçici kapasite kaybına neden olurlar.

Psikokimyasal ajanlardan farkları:

  1. Psikokimyasallarda etki daha geç başlar,temastan sonra daha uzun süre devam eder.
  2. Psikokimyasallar santral etkili iken,kargaşa kontrol ajanları duyusal iritanlardır.

a- Gözyaşartıcı Ajanlar :Konjuktivanın bazı iritanlara karşı özellikle duyarlı olması ve oluşan cevapta gözyaşı sekresyonun artmasından yararlanılarak kullanılır.

Bu ajanların etkileri genellikle kontamine ortamdan uzaklaştırmayla hızla geçer. Başlıcaları CN (Kloroasetofenon ),CS (O-Klorabenziliden malononitril ),CR ( Dibenzoksazepin )

b-Kusturucu Ajanlar : Burun ve üst solunum yolu mukozalarında iritasyon yaparlar.Başlıcası DM (Adamsit)’dir.

Genel koruyucu önlemler ve tedavi : En iyi önlem uygun maske kullanımıdır.Dekontaminasyon yapılmalıdır.Spesifik antidotları yoktur.

7-BİTKİ ÖLDÜRÜCÜ AJANLAR

  • Bitki örtüsünü yok ederek düşmanın dayanma gücünü yıkmak ve besin stoklarını imha etmek,
  • Ağaçlık bölgede yaprak dökülmesine neden olarak düşmanın saklanma imkanını azaltmak amaclıdır.

2 gruba ayrılır:

  1. Herbisitler
  2. Toprağı sterilize eden ajanlar

Tedavi : Dekontaminasyon ve semptomatik tedavi uygulanır.

Konu ile ilgili tablolar

Web sayfasının dizaynı Aytuna Devrim Canbul tarafından yapılmıştır.

| Ana Menu | E-Posta | Bilkent Üniversitesi Ana Sayfası |