Saglik Merkezine Hosgeldiniz!

 

BAŞ AĞRILARI

 

Konuyu Hazırlayan : Doç.Dr.Şeref Demirkaya

 

•         Günlük hekimlik pratiğinde en sık karşılaşılan  semptomlardan (Yakınmalardan) biri baş ağrılarıdır.

•         Amerika'da her yıl 16 milyondan fazla kişinin yalnız baş ağrısı yakınması ile hekime müracaat ettiği tahmin edilmektedir

•         Ayrıca herhangi bir sağlık kuruluşuna müracaat etmeden  ağrı kesici ilaçlar  veya bazı önlemler ile ağrısını gidermeye çalışan da bir çok da hasta bulunmaktadır

•         Epidemiyolojik verilere göre  her insan yaşamının herhangi bir döneminde en az bir kez baş ağrısından yakınmaktadır.

•         Baş ağrısının çok yaygın olmasının yanında diğer bir önemli  özelliği de, birçok potansiyel sebebinin bulunmasıdır.

•         Genel olarak bakıldığında baş ağrısına yol açabilen 300’den fazla klinik durum ve hastalık bulunmaktadır

•         Bunların bazısında zamanında doğru tanı konup, uygun tedavi yapılamadığı takdirde hayatı tehdit edebilen durumlar ortaya çıkabilmekle birlikte baş ağrısı ile müracaat eden hastaların oldukça azında bu tür hastalıklar bulunmaktadır

•         Baş ağrılarının çoğunu primer baş ağrısı denilen, altta organik bir sebebin bulunamadığı, muhtemelen merkezi sinir sistemindeki intrensek fizyolojik bozukluklardan kaynaklanan ağrılar oluşturmaktadır.

•          Bu tür ağrılar kronik, tekrarlayıcı başağrılarıdır ve migren, gerilim tipi baş ağrısı ve küme baş ağrılarından oluşur.

•         Günlük pratikte Nöroloji polikliniğine baş ağrısı ile müracaat edenlerde karşılaşılan hastalıkların oranı Tablo-1’de görülmektedir

 

Tablo-1:Başağrılarının günlük pratikteki sıklığı

 

 
•       AĞRININ TİPİ                                            GÖRÜLME SIKLIĞI (%)

 

•
  • Gerilim tipi baş ağrısı                                           45
  •  Migren                                                                 30
  • Nevraljiler                                                             <1
  • Küme baş ağrısı                                                   <1
  • Göz/sinüs hastalıkları                                            8
  • Sistemik enfeksiyonlar                                         7
  • Kafa travması                                                        3
  • İlaçlara bağlı                                                          2
  • Metabolik hastalıklar                                          <1
  • Beyin damar hastalıkları                                    <1
  • Diğer kafa içi hastalıklar                                    <1

 

 

 

•         Tabloda görüldüğü gibi  baş ağrısı yakınması ile Nöroloji polikliniğine müracaat eden hastaların hemen hemen %70-75’inde migren veya gerilim tipi başağrısı bulunmaktadır.

•         Bu hastalardaki ağrının temel özelliği kronik ve tekrarlayıcı niteliktedir.

 

•         Fakat,  ilk kez ortaya çıkan, şiddetli ve şiddeti giderek artan baş ağrısında durum farklıdır. Bu durumda  öncelikle sekonder baş ağrıları denilen altta yatan  kafa içi veya baş boyun bölgesindeki bir hastalıktan şüphelenilmelidir.

•         Gene aynı şekilde Tablo-2’deki ağrı özelliklerinde de öncelikle sekonder baş ağrıları düşünülmelidir

 

 

Tablo-2: Sekonder baş ağrısını işaret eden semptomlar.

 

1-Kişinin hayatındaki en şiddetli baş ağrısı olması

2- Ağrının şiddet,  süre , tipi ve özelliklerinin değişmesi

3-Ani başlangıçlı ve hızla ilerleyen ağrılar

4- Ağrının ağrı kesicilere cevap vermemesi

5-Nörolojik semptom ve bulgunun bulunması

6-Ense sertliğinin bulunması

7-Efor, fiziksel aktivite ile ilk kez başlaması

8-Ateş gibi sistemik bulgunun bulunması

9-Kafa travması bulunması

10-Bilinç etkilenmesi olması

11-Epilepsi veya bayılma bulunması

 

•         Baş ağrısının çok sık karşılaşılması ve birçok potansiyel sebebinin bulunmasının dışındaki diğer bir özelliği de günlük aktiviteleri etkilemesi hatta durdurması nedeniyle önemli sosyal ve ekonomik sorun yaratmasıdır.

•         Tekrarlayıcı baş ağrılarından biri olan sadece Migren’e bakıldığında,  atak dönemlerindeki kadınların %86’sı erkeklerin %82'si o günkü işlerini tam olarak yapamamaktadır.

•         ABD’de  baş ağrısının yılda 1 milyon okul günü ve 150 milyon iş günü kaybına yol açtığı bildirilmektedir. Buna bir de hastane masrafları ve tedavi giderleri eklendiğinde  baş ağrısının ne kadar büyük ekonomik kayba neden olduğu  görülmektedir.

•         Günlük pratikte en sık karşılaşılan primer baş ağrıları ( altta organik bir nedenin bulunmadığı ağrılar)  ile  klinik olarak önemli bazı sekonder baş ağrılarının ( altta bir nedenin bulunduğu ağrılar) genel özelliklerini kısaca gözden geçirecek olur isek:

 

MİGREN

 

•         Migren; genetik olarak yatkın bireylerde, primer beyin disfonksiyonu sonucu nörovasküler reaksiyonun ürünü olarak aralıklarla gelen bir baş ağrısıdır.

•         Kadınların %18’ini erkeklerin %6’sını etkiler

•         Genellikle 15-20 yaşlarında başlar

•       Migren tanısındaki en önemli yeri ağrının detaylı hikayesi içerir. Çünkü migrende muayene bulguları ve laboratuar incelemeler normaldir

 

MİGREN: 4-72 saat süreli, tekrarlayıcı,  zonklayıcı nitelikli, genellikle tek taraflı fakat iki taraflıda olabilen, günlük fiziksel aktivitelerle ağırlaşan ve genellikle bulantı, kusma, ışık ve gürültüden rahatsız olmanın eşlik ettiği bir baş ağrısı tipidir.

-Migrenlilerin yaklaşık %10’nunda ağrıdan 5-30 dakika önce ağrının geleceğini gösteren  belirtiler bulunur. Bunlara aura denir. Bunlardan en sık görülenleri; görme alanında zikzak çizgiler, parlak renkli oynayan ışıklar, kör noktalar, bulanık görme, kırık çizgiler, buzlu cam arkasından bakma, daha seyrek olarak da konuşma bozuklukları, tek taraflı motor ve duyusal yakınmalardır. Auradan sonra zonklayıcı baş ağrısı başlar ve 1 saat içinde tepe noktasına ulaşır.

-Fakat Migrenlilerin çoğunda  ağrı öncesi aura bulunmaz.

 

Migren Tanı Kriterler:

1- Ağrının süresi: 4-72 saat süreli

2-Aşağıdakilerden en az ikisinin bulunması

      a-Tek taraflı, 

      b-Zonklayıcı,

      c-Orta yada şiddetli ağrı

      d-Fiziksel aktivite ile ağrıda artma

3-Ağrı sırasında  aşağıdakilerden en az birinin bulunması

      a-Bulantı ve/veya kusma

      b-Işık ve gürültüden rahatsız olma

4-Muayene sonunda diğer bir hastalığın bulunmaması

5-Bu özelliklere uyan en az iki atak bulunması (auralı migren için)

 

•         Ağrı öncesi hastaların bazısında (%10) genellikle görmeyle ilişkili aura semptomları olur.

 

 

 

 

•         Daha sonra genellikle başının bir tarafında fakat iki taraflı da olabilen zonklayıcı tarzda baş ağrısı başlar

 

 

 

 

 

 

 

 •         Merdiven inip çıkma gibi günlük fiziksel aktiviteler ağrıda artmaya neden olur.

 

 

 

 

 

•         Gürültüden rahatsız olma

 

 

 

 

 

•         Işıktan rahatsız olma vardır ve pek çok hasta karanlık ve sessiz bir yerde yatmak ister

 

 

 

 

 

  • Hastaların çoğunda bulantı bazısında kusma olur.
•

 

 

•         Ağrının şiddeti kişinin işini yapmasını  engeller veya tamamen durdurur.

•         Ağrı 4 - 72 saat sürer. Genellikle uyumayla  geçer.

•         Ağrı geçtikten sonra hastalarda yorgunluk, ağırlık, kafa derisinde hassasiyet gibi yakınmalar bulunabilmektedir

•         Bazı çevresel ya da fizyolojik faktörler migren atağı başlatabilme yada atakları provoke  etme potansiyeline sahiptir. Bunlardan bazısı tablo-3’ de gösterilmiştir

 

 

Migrenin Tetikleyicileri

 

•         Hormonal değişiklikler  (adet)

•         Uyku düzeni   (Az yada çok uyuma)

•         İklimsel değişiklikler   (Basınç, nem, rüzgar)

•         Alkol (Şarap, bira)

•         Koku (Parfüm, keskin kokulu kimyasal maddeler)

•         Bazı gıdalar (eski peynirler, nitrat ihtiva eden yiyecekler, deniz ürünleri, salam, sucuk, sosis, fındık, fıstık, çikolata,...)

•         Stres

•         Parlak ışık

•         Sigara dumanı

•         Yüksek rakım

•         Öğün atlama

•         Bazı ilaçlar

•         Aşırı fiziksel yorgunluk

  

Migrenin Tetikleyicileri

 

 

 

Migrende Tedavi

 

•         Migrende atakların gelmesini engellemek ve ağrı atağını dindirmek amacıyla değişik ilaç tedavileri uygulanır

•         Migren tedavisinde ilaçlar kadar  önemli bir konuda hastada atağı tetikleyen faktörlerin belirlenmesi ve bunlara karşı önlemlerin alınmasıdır.

 

Atak tedavisi

 

•         Atakların önlenmesinde kullanılan ilaçlar

–        Basit ağrı kesiciler (Parasetemol, Metamizol)

–        Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (Asetilsalisilik asit, Naproksen Sodyum, İbuprofen, Diklofenak potasyum...)

–        Migrene spesifik ilaçlar ( Ergot alkaloidleri, Triptanlar)

 

Atakları önlemeye yönelik tedaviler

 

•         Sık gelen ataklar ( ayda 2’den fazla)

•          Atak tedavisine rağmen günlük işleri engelleyen ataklar

•         Ciddi fonksiyon bozukluğu yapan ataklarda atak önleyici ilaç tedavileri uygulanır

•          Atakların gelmesine yönelik ilaç tedavileri

–        Beta blokerler

–        Kalsiyum kanal blokerler

–        Antidepresif ilaçlar

–        Antiepileptik ilaçlar

 

GERİLİM TİPİ BAŞ AĞRILARI

 

•         Toplumda en sık görülen baş ağrısı sebebidir

•     Kas kontraksiyon baş ağrısı, stres baş ağrısı, psikojenik baş ağrısı adları ile de anılır

•     Kadınlarda erkeklerden daha sık görülür

•     Epizodik ve kronik formları vardır.  Ayda 15 günden az olur ise epizodik gerilim tipi baş ağrısı, 15 günden fazla olur ise kronik gerilim tipi baş ağrısı denilmektedir.

GERİLİM TİPİ BAŞ AĞRILARI

 

•         Ağrı süresi 30 dakika ile -7 gün arasında değişir

•         Genelde enseden başlayan, basınç, mengene ile sıkıştırma tarzında  künt bir ağrıdır.

•         Genellikle iki taraf lokalizasyonludur

•         Merdiven çıkma gibi günlük aktivitelerle değişmez

•         Bulantı- kusma bulunmaz

•         Hafif veya orta şiddettedir (Günlük aktiviteleri azaltabilir ama engellemez)

 

•         Yoğun bir yaşamın getirdiği stres, beraberinde anksiyete, bastırılmış öfke gibi durumların ortaya çıkardığı baş, boyun bölgesindeki kasların istem dışı kasılması sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir.

 

•         Genelde enseden başlayan, basınç, gerilme, mengene ile sıkıştırma tarzında olan bir  ağrıdır.

•         Genelde günün ilerleyen saatlerinde ortaya çıkar

 

•         Tetikleyici faktörler migrenden daha seyrektir. Uykusuzluk  en sık görülen tetikleyici faktördür

 

 

 

 

GERİLİM TİPİ BAŞ AĞRISINDA TEDAVİ

 

•         Tedavideki en önemli konu bu rahatsızlığın beyinde önemli bir hastalığın sonucu olmadığının hastaya izah edilmesidir. Çünkü hastaların çoğu beyninde tümör gibi bir hastalığın olduğunun endişesini taşırlar

•         Tedavide  basit ağrı kesiciler ve nonsteroit  ilaçlar verilir

•         Sık gelen ağrılarda trisiklik antidepresif ilaçlar tedaviye eklenir

 

KÜME BAŞ AĞRISI 

(Cluster-Horton, Histamin Baş ağrısı)

 

Genellikle 20-40 yaşlarında başlar

-Erkeklerde daha sıktır (E/K:8/1)

-4-8 haftalık periyotlarda hemen hemen  her gün ve hemen hemen aynı zamanda gelir

-1 saatten daha kısa sürelidir

-Göz çevresindedir ve alın- şakak bölgesine yayılabilir

- Ağrı yoğun, oyulma veya patlayıcı tarzda  çok şiddetlidir

-Aynı tarafta gözde yaşarma veya kanlanma, burun tıkanıklığı gibi bulgular bulunur

 

•         Küme baş ağrısı yılın belli dönemlerinde ve günün belli saatlerinde gelen yani kümelenme paterni gösteren bir ağrıdır

 

•         •         Ağrı tek taraflıdır ve göz, göz çevresi, alın ve şakak bölgesine yerleşir.

      •         Ağrı delici, oyucu tarzda yoğun şiddetli bir ağrıdır.

     

•         Gözde yaşarma, kanlanma, burun tıkanıklığı, burun akması, göz kapağı düşmesi, göz bebeğinde küçülme, göz kapağında ödem gibi bulgular ağrıya eşlik eder

 

 

Küme baş ağrısında atak tedavisi

 

•         Oksijen inhalasyonu

•         Ergot alkoloitleri

–        Dihidroergotamin

•         Triptanlar

–       SC-Nazal

•         Lokal anestezikler

–       Lidokain %4-6 lık nazas  damla

•         Diger analjezikler

–       NSAİ

–       Metimazol

 

SUBARAKNOİT HEMORAJİ

 

-Karşılaşılabilen en şiddetli baş ağrısıdır. Genelde hayatımda böyle bir ağrı görmedim, öleceğimi zannettim, dünyam karardı şeklinde ifade edilir. 

-Sıklıkla fiziksel aktivite sırasında başlar

-Ani başlangıçlıdır

- iki taraflıdır (Tüm baş bölgesinde)-Hasta genellikle ya diz çöker, yada düşer

-Bulantı, baş dönmesi, kusma veya bilinç yitimi tabloya eklenir.

-Ense sertliği bulunur.

 

 

 

TÜMÖR

 

-Yaygın, künt ve ilerleyici bir ağrıdır

-Eğilme, öksürme, ıkınma ile artar

-Sabah uyanınca daha belirgindir

-Ağrı kesicilere giderek daha az cevap verir

-Zaman içinde bulantı,bazen de kusma eklenir

-Papil stazı ve yerleşimine göre nörolojik bulgular bulunur.

 

Menenjit

 

-Subakut bir baş ağrısıdır

-Ağrı ile birlikte ateş, halsizlik gibi semptomlar bulunur

-Ense sertliği bulunur

 

Menenjit

 

 

 

 

Web sayfasının dizaynı Aytuna Devrim Canbul tarafından yapılmıştır.

| Ana Menu | E-Posta | Bilkent Üniversitesi Ana Sayfası |