Saglik Merkezine Hosgeldiniz!

 

 

LİPİDLER

 

Organizmanın yapı taşlarından olan heterojen organik maddelerdir. Lipidler denince kolesterol, trigliserit, fosfo lipidler  ve yağ asitlerinin  toplamı anlaşılır. Besinlerle alınan Lipidlerin çoğu trigliserit  şeklindedir. Lipidler en çok emilen besinlerdir. Normal şartlarda ancak %5’i gaita ile atılır.

Besinlerle alınan trigliseritler  barsak epitel hücresinde bulunan endothelial lipoprotein lipaz  enzimi aracılığı ile parçalanarak emilir, lenfatik sistem ile kan dolaşımına karışır.

Lipidlerin kan yoluyla taşınması sağlık açısından çok önemli bir konudur. Taşınmadaki hatalar kalp damar hastalıklarına (CHD) sebep olur. Bu hatalar genetik olabildiği gibi diğer başka hastalıklarla birlikte de olabilir. Diabet, hipotiroidi, pankreatit gibi.

Lipidlerin dokulara taşınması için proteinlere bağlanmaları gerekir.Bunlar plazma lipoproteinleri olarak bilinirler. Protein kısımları da apolipoproteinlerdir. Plazma lipoproteinlerinin metabolizması dinamiktir. Sentez ve yıkımları beslenme şartlarına göre sürekli değişiklik gösterir.

Üç ana besin maddesinden en fazla depo edilen Lipidlerdir. Trigliserit formunda yağ hücrelerinde (adipocyte) depo edilirler. Karbonhidratların fazlası da organizmada Lipidlere dönüşür.

Lipidlerin fazlası adipocytelerde hipertrofi ve hiperplaziye sebep olur. Bu diğer hücrelerde görülmeyen bir özelliktir. Lipidlerin depolanmasındaki hatalar obeziteye sebep olur.

Lipidler düz kasların kasılmasının regülasyonunda ve pıhtılaşmada rol alan prostoglandinlerin yapısında, nöron mesajının iletilmesinde ve modülatör olan lökotrienlerin  yapısında da ya bulunurlar. Yine Lipidler alveol membranında surfactan, birçok metabolik olayda da emülsifiye edici (deterjan) olarak görev yaparlar.

Trigliseritler organizmada enerji deposu olup metabolik yakıt olarak kullanılırlar. Very Low Density Lipoprotein (VLDL) ile karaciğer ve yağ dokusuna taşınırlar. Kolesterol :   Hücre zarının yapı taşıdır. Bazı hormonların ve safra asitlerinin sentezi, bazı vitaminlerin de metabolizması için gereklidirler. Kolesterolün büyük bir kısmı organizmada sentez edilir. Sentez negatif feed back  mekanizma ile regule edilir. Hücre içi kolesterol havuzu artınca sentez azalır.

Kolesterol periferik dokulardan karaciğere High Density Lipoprotein (HDL) ile taşınır. Low Density Lipoprotein (LDL) ise kolesterolü periferik dokulara taşır.

CHD’ye sebep olan atheroscleroz damar lümenindeki küçük bir lezyona kolesterol esterlerinin plaklar halinde birikmesidir.

Bu birikmeyi tetikleyen bazı durumlar :

     Chlamidya, herpes gibi enfeksiyonlar

     Bazı serbest radikaller (Sigara)

     Bazı hormonal hastalıklar (Diabet, hipertansiyon gibi) ve

     LDL düzeyinin yükselmesidir.

 

 LDL proatherogenik kabul edilir. Vitamin E, (LDL)’ nin bu etkisini önleyen antiatherojenik bir ajandır. (CHD) ile (LDL) arasında paralel bir ilişki olmasına karşın (HDL) ile zıt bir ilişki vardır. Epidemiyolojik çalışmalar göstermiştir ki; plazma kolesterol düzeyi düşürüldükçe,  (CHD) riski de azalmaktadır.

           HDL düzeyinin düşüklüğü şu faktörlerle ilgilidir:

Şişmanlık

Sigara içmek

Erkek cinsi

Fizik aktivite azlığı

Plazma trigliserit seviyesinin yüksekliği        

 

           HDL düzeyinin yüksekliği ise; 

        Kadın cinsi

        Düzenli fiziksel aktivite

 

 Menapoz öncesi kadınlarda atherosclerozun az görülmesi estrojen ile ilgilidir. Estrojen; kolesterol ve   (LDL) düzeyini düşürür, (HDL) düzeyini arttırır. Ayrıca genetik faktörler de etkilidir.

Plazma Lipidlerinin düzeyi normalin %10 üstünde saptanırsa patolojik kabul edilir. Normal değerler yaşa, cinse ve toplumların beslenme alışkanlıklarına göre değişir. Ölçümler 12-14 saat açlıktan sonra yapılmalıdır.

 

Bazı önemli Kolesterol, LDL ve HDL Değerleri :

Test Adı   Normal Değerler(mg/dl Orta Risk Grubu (mg/dl) Yüksek Risk Grubu(mg/dl)
Kolesterol    <200 200 - 239  >240
LDL             <100 130 - 159   >160
HDL                  < 40- 50  -   <40

  

 

KAYNAKLAR : 

  • N.V. BHAGAVAN   MEDICAL BIOCHEMISTRY 4th Ed.

  • Harcourt/Academic Press Canada, 2002.

  • CLINICAL LABORATORY MEDICINE Ed. Richard C. TILTON [et al].

  • Mostby-Year Book, Inc., USA, 1992.

   

  HAZIRLAYAN :  Prof.Dr. Konçuy MERGEN

 

 

Web sayfasının dizaynı Aytuna Devrim Canbul tarafından yapılmıştır.

 

| Ana Menu | E-Posta | Bilkent Üniversitesi Ana Sayfası |