Saglik Merkezine Hosgeldiniz!

 

Diabette Belirti - Bulgular ve Tanı Kriterleri

Hazırlayan: Dr. Fikret Özgür

Diabetes mellitus yani şeker hastalığı, diabetes ve mellis kelimelerinden köken almaktadır. Eski Yunancada diabetes idrara geçen, mellis ise tatlı ya da bal anlamına gelmektedir. Kan glukoz düzeyinin aşırı miktarda yükselmesiyle yani hiperglisemi ile kendini gösteren metabolik bir rahatsızlıktır. Kandaki glukoz miktarının ayarlanmasında görevli en önemli hormon insülin hormonudur. Pankreasın beta hücrelerinden salgılanmaktadır.

Tip 1 diabette, pankreas beta hücrelerinin hasarına bağlı olarak ortaya çıkan mutlak insülin yetersizliği vardır. İnsülin üretiminde sorun olduğu için, bu hastalarda günlük enjeksiyonlarla insülin eksikliğinin ortadan kaldırılması gerekmektedir.

Çoğunlukla çocukları etkilediği için tip 1 diabete eskiden çocukluk çağı diabeti denilmekteydi. Tip 1 diabet hem çocukları hem de yetişkinleri etkileyebilmektedir.

Tip 2 diabette, insülin duyarlılığında azalma ya da insülinin etkisine karşı bir direnç söz konusudur. Bunun sonucunda da insülinin üretilmesi ve salgılanmasında azalma ortaya çıkmaktadır. Zaman içinde durumun ciddiyetine göre, insülin üretiminin ve salgılanmasının tamamen ortadan kalkması da görülebilmektedir. Tip 2 diabet uzun seneler boyunca fark edilmeden devam edebilir. Çünkü hastalık hiç semptom vermeyebilir ya da çok hafif semptomlar görülebilir. Tip 2 diabet riskini azaltabilmek için beslenme ve fiziksel aktiviteye dikkat etmemiz büyük önem taşımaktadır. Haftada en az 2 saat tempolu bir şekilde yürüyüş yapılması, ideal vücut ağırlığının korunmasına dikkat edilmesi, beslenmede karbonhidrat alımının azaltılması, lifli gıdalarla beslenmeye özen gösterilmesi, zeytinyağı gibi faydalı yağlara yer verilmesi, elden geldiğince az stresli bir hayat tarzı benimsenmesi diabet riskinin azaltılmasında etkili olacaktır.

Gestasyonel diabet gebeliğe bağlı olarak gelişen diabettir. Gebeliklerin yaklaşık olarak %2-5’inde gözlemlenmektedir. Tip 2 diabete benzemektedir. Hamilelik boyunca özenli bir şekilde takibi gerekmektedir. Tedavisi mümkün bir rahatsızlıktır ve çoğu zaman doğumdan sonra ortadan kalkmaktadır. Gestasyonel diabet gözlemlenen kadınların yaklaşık %20-50’sinde takip eden senelerde tip 2 diabet gelişebilmektedir.

Diabetes mellitusta (şeker hastalığında) erken tanı hastalığın oluşabilecek akut ve kronik komplikasyonlarının önlenebilmesi için büyük öneme sahiptir. Bu yüzden de diabette karşılaşılabilecek belirti ve bulguları bilmekte fayda vardır. Bununla beraber diabette hastaların yaklaşık yarısında belirti olmadığı (asemptomatik olduğu) da unutulmamalıdır.

 

En temel belirti ve bulgular şunlardır:

Poliüri: Çok idrar çıkarma.

Polidipsi: Aşırı susuzluk.

 

 

 

 

 

 

Polifaji: Aşırı yemek yeme.

Belirli bir açıklaması olmayan kilo kaybı.

Görmede bulanıklık.

Yara ve enfeksiyonların beklenenden daha geç iyileşmesi.

Uykuya meyilde artış olması.

Diabetes Mellitus tanı kriterleri:

Açlık plazma glukozu (AKŞ: Açlık kan şekeri) ölçümü. 8 saat ve üzeri aç kalma sonrası kan tahlili yapılır. Tek ölçüm yeterli değildir. Ayrı günlerde yapılmış en az 2 kan tahlili bulunmalıdır. 100mg/dl’den düşük çıkan sonuçlar normal glukoz toleransı olarak değerlendirilir. 100-125mg/dl aralığı  diabet öncesi olarak kabul edilir. 126 mg/dl ve yukarısındaki değerler ise diabetes mellitus olarak teşhis edilir.

Oral glukoz tolerans testi(OGTT): Açlık kan şekeri ölçümü için örnek alındıktan sonra 250 ml su içerisinde 75 gram glukoz eritilir. OGTT uygulanacak kişiye içirilir. 2 saat sonra kan şekeri ölçülür. 140 mg/dl’den küçük bir değer çıkarsa normal kabul edilir. 140-199 mg/dl aralığı diabet öncesi olarak değerlendirilir. 200 mg/dl ve daha büyük değerler ise diabetes mellitus olarak yorumlanır. Bu tahlil için de yine tek ölçüm yeterli değildir. Farklı bir günde ikinci bir ölçüm ile sağlaması yapılmalıdır.

Rastgele plazma glukoz ölçümü: Günün herhangi bir zamanında rastgele kan şekeri ölçümü yapılır. 200 mg/dl ve üzerindeki değerler diabetes mellitus teşhisine götürür. Diğer iki tahlilde olduğu gibi ayrı bir günde ikinci bir ölçüm gerekmektedir.

HbA1c ölçümü: Kan tahlili ile değerlendirilir. HbA1c, kandaki glukozun eritrositlerde bulunan hemoglobin ile etkileşmesi sonucu oluşur. Kanda oksijen taşınmasını sağlayan bir proteindir. Kan glukoz düzeyi arttığı oranda HbA1c de artar. Son 3 aylık dönemdeki kan glukoz düzeyini anlamamıza yardımcı olur.  % 6,5 ve daha büyük değerler ölçülmesi durumunda diabetes mellitus teşhisine ulaşılır. HbA1c ölçümü için günümüzde kullanılan testler tamamen standardize olmadığı için bu tetkikin diabetes mellitus tanısında kullanımı net değildir. HbA1c diabet teşhisi konmuş hastaların takibinde de öneme sahiptir. Uygulanan tedavinin başarısı ile ilgili bilgi vermektedir. HbA1c 6 - 7 ise hasta rahatsızlığını  iyi kontrol ediyor. HbA1c % 7 - 8 iste hasta kan glukozunu orta düzeyde kontrol ediyor. HbA1c % 8 - 9 ise hasta şekerini kötü kontrol ediyor.  HbA1c % 9 ve üzeri ise hasta rahatsızlığını kontrol edemiyor, risk çok yüksek.



 

Referanslar:

  1. Santaguida PL, Balion C, Hunt D, Morrison K, Gerstein H, Raina P, Booker L, Yazdi H. "Diagnosis, Prognosis, and Treatment of Impaired Glucose Tolerance and Impaired Fasting Glucose". Summary of Evidence Report/Technology Assessment, No. 128. Agency for Healthcare Research and Quality. Erişim tarihi: 2008-07-20.

  2. Diabet tanı ve tedavi rehberi 2011.

  3. Knowler W, Barrett-Connor E, Fowler S, Hamman R, Lachin J, Walker E, Nathan D (2002). "Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin". N Engl J   Med 346 (6): 393–403.

  4. Diabetes mellitus. Prof.Dr.Sevim Güllü.

  5. Bantle JP, Wylie-Rosett J, Albright AL, et al (2006). "Nutrition recommendations and interventions for diabetes--2006: a position statement of the American Diabetes Association". Diabetes Care 29 (9): 2140–57. doi:10.2337/dc06-9914. PMID 16936169.

  6. Diyabet (Wikipedia).

  7. Lawrence JM, Contreras R, Chen W, Sacks DA (May 2008). "Trends in the prevalence of preexisting diabetes and gestational diabetes mellitus among a racially/ethnically diverse population of pregnant women, 1999-2005". Diabetes Care 31 (5): 899–904. doi:10.2337/dc07-2345. PMID 18223030.

  8. Türkiye endokrinoloji ve metabolizma derneği diabetes mellitus ve komplikasyonlarının tanı, tedavi ve izlem kılavuzu 2011.

  9. Dünya Sağlık Örgütü Department of Noncommunicable Disease Surveillance (1999). "Definition, Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus and its Complications"

 

Web sayfasının dizaynı Aytuna Devrim Canbul tarafından yapılmıştır.

| Ana Menu | E-Posta | Bilkent Üniversitesi Ana Sayfası |