Saglik Merkezine Hosgeldiniz!

 

ANİ ÖLÜMLER

 

Hazırlayan: Dr. Kamuran Kuş

 

 

Ani ölümler önemli bir sağlık sorunudur. Ülkemizde ve dünyada çok sık rastlanan bir durumdur. Yaşamını ani ölümle kaybedenlerin büyük çoğunluğu yaşlı  olmayan ve bilinen herhangi bir sağlık sorunu yokken hayatlarını ani olarak kaybeden kişilerdir.

Tüm ölümlerin yaklaşık dörtte biri (%12 si) ani ölümler olarak ortaya çıkmaktadır. Amerika Birleşik Devletlerinde yılda 400.000 kişi bu sebeple kaybedilmektedir. Ülkemizde kesin veriye ulaşılamadığından yaklaşık olarak 80.000-100.000 kişi arasında olduğu varsayılmaktadır.

Ani Ölüm Nedir?

Kaza, travma zehirlenme, ve intihar gibi doğal olmayan nedenlerle ortaya çıkan ölümler bu tarifin dşındadır. Farklı tanımları olabilmekle birlikte, genellikle ortada ölüme neden olacak görünür akut bir sağlık sorunu yokken kişinin aniden fenalaşması ve bunu takiben bir saat içinde gerçekleşen ölüm, ani ölüm olarak kabul edilir.  

Kalp ve/veya solunum fonksiyonları durakladığında çok kısa sürede kişinin bilinci kaybolur ve birkaç dakika içinde geri dönüşümü olmayan sürece girilir. Oksijensizliğe en dayanıksız organ beyindir ve sadece 4-10 dakika içinde oksijensizlikten dolayı beyinde kalıcı hasar gelişir. Süre uzadıkça tedaviye cevap da azalır.

Karıncıkların titreştiği “ventriküler fibrilasyon” denilen çarpıntıda her saniye altın değerindedir. Her geçen dakika düzensizliği arttırır, kalbin gücünü azaltır, şoka cevabı güçleştirir.

Spor aktiviteleri sırasında ve yaşları iki hafta ila 12 ay arasında değişen bebeklerde de ani ölümler meydana gelmektedir.

Ani Bebek Ölümü Sendromu, görünürde veya gerçekten iyi durumda olan bir bebeğin beklenmedik ve açıklanamayan ölümüdür. Ani bebek ölümü sendromu, yaşları iki hafta ila 12 ay arasında değişen çocuklarda en sık görülen ve bu yaş grubundaki bütün ölümlerin üçte birinden sorumlu olan ölüm nedenidir.

Risk faktörleri arasında, yüzü koyun yatırılma, annenin hamilelik esnasında ve hamilelik sonrası ilk aylarda sigara içmesi, bebeğin erkek olması, erken doğum, düşük doğum ağırlığı (<2500 gram), gebelik sayısının fazlalığı, çoklu gebelik (ikiz, üçüz gibi), gebelikler arası süresinin kısalığı, kötü doğum öncesi bakım, düşük sosyoekonomik durum, enfeksiyon, bağışıklama eksikliği, bebeğin aşırı ısıtılması  ve anne sütü almaması sayılabilir.

Ancak, belirli risk faktörlerini azaltan önlemler alınabilir. Bunların içinde, bebeklerin  sırtüstü veya yan yatırılması ısrarla tavsiye edilmektedir. Kustuğunu aspire etmesi tehlikesine karşı bebeği yan yatırmak belki en iyisi olmaktadır.  Beşik yerine kenarı yüksek bebek karyolası kullanımı, bebeğin uyuma ortamında yumuşak kumaşlı materyallerin kullanılmaması, alkol veya sigara kullanan ebeveynlerin bebekle beraber yatmaması, bebeğin sıkı giyimle vb. aşırı ısıtılmaması, riskli bebeklerin anne-babalarının eğitimi alınacak önlemler arasında sayılabilir. Birçok çalışmada, emziklerin bu riski azalttığı gösterilmiştir. Bazı merkezler, solunum, kalp ve kan oksijen doygunluğunda ileri derecede dengesizlik gösteren bebeklerde evde kullanılabilen ve bu durumların gelişimini erkenden bildiren cihazlar önermektedir.

 

Sporda Ani ölümler, sportif aktivite sırasında veya takip eden saat içinde herhangi bir travma olmaksızın gerçekleşen ölümlere verilen tanımlamadır. ABD verilerinde değişik yaş ve spor grubu için kabaca yılda 50.000-100.000 sporcuda 1 dir. Türkiye’de son yıllarda medyaya yansıyan 126 sporda ani ölüm olayı tesbit edilmiştir.

 

Spordaki ani ölümlerin % 80’i kalp-dolaşım sistemi kökenlidir. 35 yaşının altında görülen ölümlerin büyük bir çoğunluğu doğuştan (ailesel/genetik) kalp-dolaşım sistemi ile ilgili yapısal sorunlardır. 

Bir kısım doping maddeleri, aşırı alko tüketimi, aşırı ve ağır egzersizler de riski artırmaktadır. Bazı hastalıklar (diyare, kusma, gripal enfeksiyon gibi…) esnasında ağır aktivitelere katılmak da ani ölümlere sebep verebilmektedir.   

Ani Ölümlerin Nedenleri Nelerdir?

Uzmanlar, en büyük özelliği herhangi bir belirti ve emare göstermeden beklenmedik anda olan ani ölümlerin birinci nedeninin kalp-damar tıkanıkları ve damar sertliği, olduğunu belirtiyor.

Kalbe ait nedenler çoğunlukla koroner arter hastalığı zemininde gelişen ani ritim bozukluklarından kaynaklanmaktadır.. Sanılanın aksine kalp krizi ani ölümlerin en sık nedeni değildir. Kalp krizi sırasında ani ölüm sık görülmekle birlikte, ani ölümlerin çoğunluğu daha çok altta yatan kronik koroner arter hastalığından meydana gelmektedir.

 

Birçok ülkede ani genç ölümlerinin (20-30 yaş arası bireyler) en sık rastlanan sebebi kalp ölümüdür ve trafik kazasından olan ölümlerden daha sıktır. Genç yaşlardaki ani ölümlerin nedeni olarak ateroskleroza bağlı kalp damar hastalıkları da olabilmekle birlikte doğuştan olan kalp damar anomalileri, damarda bölgesel genişlemelerin (anevrizma) yırtılması (özellikle beyin damarlarında) ve kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopatiler) de önemli rol oynar.

Ani ölüm yaş ilerledikçe sıklığı artar. 35 yaş üstü kişilerde kalp hastalığı genellikle kalp damarlarındaki ani tıkanma ve eski tıkanıklıklara bağlı kalp kası bozukluklarına bağlı gelişir. Bu yaş grubunda, sigara kullanımı, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, kontrolsüz şeker hastalığı, genetik eğilim, aşırı stres ve yorgunluk, kötü beslenme, şişmanlık ani ölüm riskini artıran başlıca nedenlerdir. Ayrıca ağır fiziksel eforlar ve psikolojik stresler de ani ölüm nedenini artırır.  

Kalp hastalığı dışında ani ve büyük çaplı beyin kanaması, akciğer embolisi (akciğere özellikle bacak damarlarından pıhtı gelmesi), zatürre, iç organlardaki damarların, ani olarak kendiliğinden yırtılması (aort anevrizması), menenjit, epilepsi, büyük çapta mide ve bağırsak kanamaları, zehirlenmeler, ilaç reaksiyonları, arı sokması gibi bazı alerjik reaksiyonlar, ani ve şiddetli enfeksiyonlar ve karaciğer hastalıkları da bazen ani ölümlere yol açabilmektedir.

Ani Ölümlere Karşın Alınacak Önlemler:

Ani kalp ölümlerinin engellenmesi, en başta koroner damar hastalıklarının engellenmesi ile mümkün görünmektedir. Sigara, kolesterol yüksekliği ve tansiyon yüksekliği, kalp hastalığına neden olan ve önlenebilir ya da tedavi edilebilir risk faktörleridir. Bunun dışında kalp sağlığı açısından düzenli kontroller yaptırarak, bazı olayları önlemek mümkündür.

Bazı nadir görülen ailesel geçişli hastalıklar, sağlıklı genç bireylerde ani ölüme neden olabilmektedir. Bu açıdan yüksek riskli hastalar çeşitli tanı yöntemleriyle saptanabilmektedir. Bu nedenle özellikle yakın akrabalarını beklenmedik ani ölümlerle kaybedenlerin bir kardiyoloji merkezinde değerlendirilmeleri gerekir.

 

Bugün için koroner arter hastalığı riskini ve şiddetini azaltan bazı ilaçların ani ölüm de dahil olmak üzere genelde ölüm riskini azalttığı bilinmektedir. Ritim bozukluklarına karşı kullanılan ilaçların (antiaritmik ilaçlar) bazılarının doğumsal aritmik hastalıkların bazılarında yararı vardır.

Ani ölümlerin çok büyük bir oranda nedeni kalp damar hastalıkları ve buna bağlı ritim bozukluğu (ventriküler fibrilasyon) olduğu için bu aritminin düzeltilmesi için defibratör denilen (elektroşok cihazı olarak bilinen) cihazlarla yapılır. Uygulayıcının cihazı kullanmayı bilmesi ve aritmiyi tanıması gerekir.

 Bunun dışında daha önce ani ölüm atağı yaşamış ve atlatmış kişiler veya ani ölüm riski yüksek olduğu düşünülen kişiler için ani ölüm tehlikesine karşı özel cihazlar (vücuda yerleştirilebilen otomatik kardiyovertör-defibrilatör cihazı; implantable cardioverter-defibrilatör; ICD) mevcuttur. Bu cihazlar küçük bir operasyonla vücuda yerleştirilir ve kalp ritmini aralıksız olarak izlerler. Ani ölüme neden olacak ritim bozukluğu geliştiğinde, bu ritim bozukluğunu anında algılar ve uygun tedaviyi verirler. Bu yöntemle son yıllarda dünyada birçok hayat kurtarılmıştır. 

SONUÇ:

Ani ölümler, tüm dünyada ve ülkemizde ciddi bir problem olmaya devam etmektedir. Kalp ve damar sistemi hastalıkları, ani ölümün  tüm dünyadaki en önemli nedenidir. Bu hastaların yaklaşık yarısında ölüm ani ölüm şeklinde gerçekleşmektedir. Bu ölümlerin en önemli nedeni kalbi besleyen damarlarda daralmalar ve tıkanıklıklar sonucu gelişen koroner arter hastalığına bağlı ölümlerdir. Yapılan çalışmalarda ani kalp ölümünün %80 oranında kalbi besleyen damarlardaki darlıklar ve tıkanmalar nedeniyle oluştuğu saptanmıştır. Koroner damar hastalığının yanı sıra diğer yapısal kalp hastalıkları da ani ölüme neden olabilmektedir.

Yeri ve zamanı belli olmadığından genellikle hastane dışında gerçekleşmiş olan ani ölüm olgularına, müdahale edilse bile kişinin yaşamda kalma şansı ne yazık ki çok düşüktür. Uygar toplumlarda her bireyin ani ölüme karşı ilk yardım eğitimi alması önerilmektedir.

Uzun ve sağlıklı bir yaşam için, sigara içilmemesi, tansiyon ve kolesterolün kontrol altında tutulması, sağlıklı beslenilmesi, eğer şeker hastalığı varsa tedavi ve kontrolün düzenli yapılması, hareketsiz kalınmaması, düzenli spor ve düzenli sağlık kontrollerinin  yapılması risk etmenlerinin ortadan kaldırılmasına yardımcı olacaktır.

 

KAYNAKLAR:

 

  1. http://hastane.akdeniz.edu.tr/ani-kardiyak-kalp-olumu-nedir-

  2. http://www.webmd.com/heart-disease/guide/sudden-cardiac-death

  3. http://www.patient.co.uk/doctor/sudden-death

  4. http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sudden-cardiac-arrest/in-depth/sudden-death/art-20047571

  5. http://www.doktortv.com/ani-kardiyak-olum-riskini-arttiran-unsurlar-nelerdir

  6. http://www.hthayat.com/saglikli-hayat/hastaliklar/haber/653697-kalp-krizi-genclerde-ani-olum-nedenlerinin-basinda-geliyor

  7. http://aktif-frm.net/saglik/780-ani-olum-nedir.html

  8. http://www.tkd.org.tr/~/media/files/tkd/kilavuzlar/esc-kilavuzlari/ani_kardiyak_olum.pdf

  9. http://www.hurriyet.com.tr/saglik-yasam/25331329.asp

  10. http://sportmed.home.uludag.edu.tr/sporanio.htm

  11. http://www2.ctf.edu.tr/anabilimdallari/pdf/266/Dogal_Olumler.pdf  ADOĞAL ÖLÜMLER Dr Coşkun Yorulmaz Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Ani ölüm nedir ?

  12. http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/367623.asp

  13. http://www.itf-kardiyoloji.org/dersler_slayt/ozen_guven/res%C3%BCssitasyon-%C3%B6zen%20g%C3%BCven.pdf

  14. http://www.doktorumonline.net/mid/disorders/c/5/id/54/Ani_Bebek_olumu_Sendromu.htm

  15. http://www.saglikbilgisi.gen.tr/ani-bebek-olumu-sendromu-besik-olumu-sendromu.html

  16. http://gundem.milliyet.com.tr/ani-olumun-nedeni-kalpte-esen-kasirga/gundem/gundemyazardetay/23.04.2012/1531509/default.htm

 

Web sayfasının dizaynı Aytuna Devrim Canbul tarafından yapılmıştır.

| Ana Menu | E-Posta | Bilkent Üniversitesi Ana Sayfası |