Saglik Merkezine Hosgeldiniz!

 

Kayak Yaralanmaları

 

Hazırlayan: Opr. Dr. Kadir Yavaşoğlu

Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı

 

 

 

Spor yaralanması denince aklımıza sporu profesyonelce yapanların yaralanması gelmektedir. Halbuki spor büyük kitlelerce rekreasyonel yani eğlence, sağlık ve vücudu zinde tutmak amacıyla da yapılmaktadır. Böyle düşünüldüğünde spor yaralanmalarına sporu eğlence amaçlı olarak yapanlar açısından da bir yaklaşım getirmek gerekir. Çünkü yarışma amaçlı yapılan yaralanmalarında profesyoneller (Hekim, antrenör gibi ) olduğundan yaralanan sporculara genelde uygun şekilde ilk yardım yapılıp sonraki tedavileri için uygun yerlere ulaştırılmaktadır.

Fakat  eğlence amaçlı yapılan sporlar, ülkemizde  hiçbir ön hazırlık yapılmadan, düzensiz bir şekilde ve gerekli tedbirler alınmadan da yapılmaktadır. Bu nedenle yaralanmalar daha fazla olmakta ve ilk yardım ile sonraki tedavilerinde sorunlar yaşanmaktadır.

Kış sporları büyük bir oranda eğlence ve vücudu zinde tutmak için yapılmaktadır. Fakat genelde yılın belirli zamanlarında yapılan bu sporda kişiler yeterli ön hazırlık yapmadan pistlere çıktığından sporcu ve sağlık kuralının değişmez şartı olan spordan önce ön hazırlık  yani vücudun yeterli fiziksel uygunluğa getirilmesi şartı genelde göz ardı edilmekte ve kişi yaralanmalara büyük oranda açık olmaktadır. Bu nedenle her sporda olduğu gibi kayak sporunda da sakatlık oranını azaltmak için spora hazırlık dönemine kesinlikle özen gösterilmelidir.

Böyle bir sporu yaparken aklımıza gelecek soruları kısaca hatırlamakta yarar bulunur.

 

Spor yaralanmalarının nedenleri nelerdir?

 

Genel olarak Spor yaralanmalarının oluşumuna neden olan faktörleri iki başlık altında toplayabiliriz. Bunlar kişiye ait ve çevresel faktörlerdir.

 

Kişisel faktörler: Fiziksel eksiklikler, yorgunluk ve aşırı yüklenme, anatomik sorunlar, psikolojik faktörler (riski kabullenme, aşırı istek), geçirilmiş tam tedavi edilmemiş yaralanmalar, yaş, cinsiyet gibi.

 

Çevresel faktörler: Kötü ve yetersiz spor tekniği, yetersiz ve kötü antrenman, kötü malzeme kullanımı, çevre, zemin, kurallara uymamak gibi.

 

Kayak  yaralanmalarında ciddiyet nedir?

Bir spor yaralanmasının ciddiyet derecesini anlayabilmek için altı temel olguyu değerlendirmek gerekir. Bu olgular; yaralanmanın oluş biçimi, tedavi şekli ve süresi, spordan uzak kalınan süre, kaybedilen işgünü, kalıcı hasar ve maddi olarak maliyettir.

 

İşte, bir spor sakatlığının ciddiyeti bu olguların tek tek ele alınıp, değerlendirilmesi sonucu anlaşılır. Örneğin; 1-7 gün spordan uzak kalamaya neden olmuş ise HAFİF, 8-21 gün spordan uzak kalamaya neden olmuş ise ORTA, 21 günden fazla spordan uzak kalamaya neden olmuş ise AĞIR bir yaralanmadan bahsedilebilir.

 

Kas yorgunluğu nedir?

Egzersiz sırasında oluşan artık ürünlerin  birikmesi ve enerji depolarının zayıflaması ile ortaya çıkan bir durumdur. Sıklıkla fiziksel kapasite  ile ilişkilidir. Sıklıkla egzersizi takip eden 1-2 saat içinde artık ürünlerin uzaklaştırılması ve depoların doldurulması ile sonlanır.

 

Kas ağrısı nedir?

Ağır veya alışılmadık düzeyde aktivitelerden sonra saatler, günler boyunca devam eden kas ağrılarına verilen isimdir. Söz konusu kaslar ağrılı, bazen şiş ve serttir. Sporcular arasında "hamlık" olarak adlandırılır. Zaman içinde kendiliğinden geçer. Egzersize ara vermeyi gerektirmez.

          

 

Kas zorlanması nedir?

Kasın uzayabilme kapasitesi üstünde gerilmesidir. Bu sınır aşıldığında kas zorlanmasından söz edilir. Birkaç kas lifi anatomik olarak zarar görür. Hasar bölgesinde hareket ve germelerle ağrı olmasına karşın büyük bir kuvvet kaybı ve belirgin bir kanama yoktur. Kas bütünlüğü korunur.

 

Kas  yırtılması nedir?

Kas yırtılması birdenbire olur ve buna ilgili kas gruplarında şiddetli ağrı eşlik eder. Kas bütünlüğü bozulmuş, ileri derecede kanama, hematom, ağrı, kuvvet ve hareket kaybı mevcuttur.

 

Kayak yaparken en sık yaralanma sebepleri nelerdir?

  1. Bağlamaların sıkı olması ve iyi ayarlanmaması

  2. Acemilik ve eğitimsizlik

  3. Kayak uygunsuzluğu

  4. Yorgunluk-Bitkinlik

  5. Ayakkabı uygunsuzluğu 

  6. Stoper, kayak ve kenar çeliği yaralanması

  7.  Pistin dikliği       

  8. Pist dışına çıkma

  9. Sürat  

  10. Pistteki çukurlar tümsekler ve pisti tanımam

  11. Pistin kar yapısı

  12. Hatalı yavaşlama ve hatalı duruş

  13. Çok sıkı kıyafet ve üzerinde sert cisim olması

Spor yaralanmalarında profesyonel yardım gelene kadar yapılacakların başında altın kural olan sakatlanan kişiye öncelikle zararımızın dokunmamasını sağlamaktır. Bu konudaki bilincimiz geliştikçe hastaya olan faydamız artacaktır.  Spor yaralanmalarının diğer önemli kuralı ise sakatlanan bölgenin sabitlenmesidir. Bunların dışındakileri  kısaca  sıralarsak:

                   

Soğuk tedavisi ne zaman yapılmalıdır?

Soğuk tedavisi, sportif yaralanmaların akut tedavisinde kullanılan ana tedavi yöntemlerinden biridir. Amaç kanamayı ve enflamasyonu  kontrol altında tutmaktır. Soğuk tedavisine yaralanmayı takiben başlanıp sonraki ilk 48-72 saat devam edilmelidir.

 

Soğuk tedavisinin yararı nedir?

Soğuk uygulama ile yaralanan bölgede kan akımı azalır. Dolayısıyla kanama ve ağrıyı/hasarı artıracak maddelerin yaralanmış bölgeye göçü azalır. Tüm spor yaralanmalarından sonra şişlik ve kanamaya ait işaretler kaybolana kadar soğuk tedavisi yapılmalıdır.

                   

Soğuk tedavisi nasıl yapılmalıdır?

Soğuk uygulaması 2 saatte bir, 20 dakikayı geçmemek kaydıyla buz torbaları ile uygulanabilir. Bir günde toplam uygulama süresi 2 saati (6 kere 20 dak) geçmemelidir.

Eğer soğuk tedavisi derin dondurulmuş jellerle yapılıyorsa, 20 dakika yerine 15 dakika yeterlidir. Soğuk uygulanan alanda deri direkt temastan korunmalıdır.

Kas yırtığında ne yapılmalı? 

Aktivite durdurulmalı. Kanama ve hasarı artıracak ilgili dokuyu zorlayacak hareketler, zorlayıcı  masaj, sıcak benzeri uygulamalardan kaçınılmalı en yakın sağlık kuruluşu veya doktora başvurana kadar soğuk uygulanmalı, koruyucu bandaj veya atel yapılmalıdır.

 

Bandajlamanın önemi nedir?

Yaralanmış bölgede akut dönemde dolaşımın dolayısı ile kanamanın/hasarın az olmasına katkı sağlar. Yaralanmanın geç döneminde ise bandaj; yaralanmış bölgeyi sporcuya bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde hatırlatarak kişinin dokuyu korumasına katkı sağlar. Bandaj tek başına bir doku veya eklemi olası bir travmadan korumaz.

Bu ve bunun  gibi herkesin yapabileceği  temel tedavi yöntemleri aslında çok basit görülse de profesyonel tedavi protokolünün temel yapı taşını oluşturur. Bu sebeple her bilinçli bireyin bilmesi ve gerektiğinde uygulanması büyük önem taşır.

Bu bilgilerden yola çıkarak, kayak yaparken dikkat edilmesi gereken altın kurallar şunlardır:

- Ekipmanlar kayak yaparken çok önemlidir, mümkünse kendinize ait malzemeler kullanılması yerinde olur.

- Kiralamak zorunda kalırsanız malzemenin kendinize uygun olup olmadığını kontrol edin. Kayak yaralanmaları sonrasında en sık rastlanılan travmalar düşme esnasında kayakların ayakkabıdan çıkmadığı durumlar sonucu gelişmektedir. Kiralık malzeme kullanıyorsanız en ufak bir rahatsızlık ve güvensizlik halinde kiraladığınız yere gidip değiştirmekten üşenmeyin. Küçük ya da büyük ayakkabı size o anda önemsiz gibi gözükebilir ancak tatilinizi zehir edecek kadar önemli sonuçlara yol açabilir.

- Vücut ağırlığı ve tecrübe durumunuza göre kayak ekipmanı seçilmeli ve ayarlamalar kişiye özel yapılmalıdır.

- Soğuktan korurken hareketinize engel olmayan elbiseler seçiniz.

- Gözlerinizi güneşten korurken görüşünüzü etkilemeyen gözlük ve maskeler seçiniz.

- Kalabalık pistlerde dikkatli olmak gerekir zira kaza ihtimali daha fazladır.

- Gereksiz ve erkenden kendine fazla güven özellikle acemilerde  sık sakatlanmalara sebep olur.

- Kaymaya başladığınız ilk bir saat daha az riskli yollar ve manevralar seçin. Bu süre içinde hem vücut ısınacak hem de kısa bir alıştırma dönemi sonrasında kayak aktiviteniz daha iyi olacaktır.

- Snowboard yapanların özel koruyucu bileklikler takmaları önerilir.

- Alkollü olarak kayak yapmak kaza ve sakatlanma riskini arttıracaktır.

- Yorulduğunuzda mutlaka ara verin, kayağın verdiği zevk her zaman sizi biraz daha kaymaya zorlayacaktır.

- Birisini geçerken, tahmin edilmeyen hareketlere karşı yeterli mesafe bırakın.

- Her türlü uyarı levhasını dikkate alın. Unutmayın, bu uyarılar uzun süren tecrübeler sonucu ortaya çıkmıştır.

- Dizlerinizi bükük pozisyonda tutmaya çalışın, düşme esnasında dizleri açmaya çalışmayın.

- Düştükten sonra, kurtulmak için çaba göstermeyin, durana kadar yerde kalın.

Herhangi bir yaralanma meydana geldiği zaman bu yaralanmanın derecesinin belirlenmesi önemlidir. Hemen kaymayı bırakın ve yardım gelmesini bekleyin. Yaralanan bölgenin istirahat alınması, buz uygulanması, yukarıya kaldırılması ve kompresyon ilk yardımın temelini oluşturur.

Yaralanmaların değerlendirilmesi ve tedavinin düzenlenmesi mutlaka hekimler tarafından yapılmalıdır.

 

 

 

 

 

Web sayfasının dizaynı Aytuna Devrim Canbul tarafından yapılmıştır.

| Ana Menu | E-Posta | Bilkent Üniversitesi Ana Sayfası |